/ Եկեղեցական տոներ / Մեծ Պահքի եկրորդ կիրակին նվիված է սբ. Գրիգոր Պալամասին

Մեծ Պահքի եկրորդ կիրակին նվիված է սբ. Գրիգոր Պալամասին

 

 Մեծ Պահքի եկրորդ կիրակին նվիված է սբ. Գրիգոր Պալամասին

«Աստվածաբանությունն ամբողջանում է աստվածատեսությամբ»

 

      Մեծ Պահքի երկրորդ կիրակին Ուղղափառ Եկեղեցին տոնում է սբ. Գրիգոր Պալամասի հիշատակը (14-րդ դ.), որպես հաղթական շարունակություն նախորդ` Ուղղափառության կիրակիի:

            Ստորև ներկայացնում ենք Սրբի համառոտ վարքը[1]:

            Եկեղեցու այս Տիեզերական Հայրը Փոքր Ասիայից է սերում և մանուկ հասակից դաստիարակվում է Կ. Պոլսի կայսերական արքունիքում: Ուսանում է փիլիսափայություն, հռետորություն և բնագիտություն: Կայսեր ու պալատականների առջև ավարտական քննության ժամանակ համալսարանի ռեկտորը զմայլանքով բացականչում է, որ եթե նույնինքն Արիստոտելն էլ ներկա լիներ, ապա նրան գովասանքի կարժանացներ:

            Կրթությունից հետո, սակայն, մերժելով կայսեր առաջարկած պաշտոններն ու աստիճանները` լքում է պալատը և քսան տարեկան հասակում մեկնում Աթոս ճգնելու: Հաստատվում է, նախ, Վատոպեդիի վանքում, ապա գնում է Մեծ Լավրա, հետո տեղափոխվում է Պրովատա (Աթոսի անապատային տարածքներից): Տարիներ հետո, երբ ուզում է Աթոսից Երուսաղեմ մեկնել, Թեսաղոնիկեում տեսիլք է ունենում, որի ժամանակ սբ. Դեմետրիոսը նրանից պահանջում է, որ այդտեղ մոտիկ տեղ մնա ու ճգնի: Այդ ժամանակ Սրբին հնազանդվելով` Վերիայում է ճգնում և երեսուն տարեկանում քահանա ձեռնադրվում: Այստեղ հոգևոր առաջնորդություն ստանալու նպատակով բազում վանականներ ու աշխարհականներ էին նրան այցելում: Հինգ տարի հետո սերբերի հարձակման պատճառով Աթոս է վերադառնում` Մեծ Լավրային մոտ մի խուց, որտեղ հասնում է աստվածային լուսավորության բարձր աստիճանի և այստեղ տեսիլքի մեջ Տիրոջից հրաման է ընդունում վարդապետական հարցերով զբաղվելու: Այնուհետև իր համբավի պատճառով ստիպված է լինում մեկ տարով Էսֆիգմենի վանքի վանահայր դառնալ: Ավելի ուշ տասներկու տարի լինում է Թեսաղոնիկեի արքեպիսկոպոսը:

            Ներկա է գտնվում է Կ. Պոլսի 1341թ. և 1347թ. գումարված ժողովներին, որտեղ պատերազմում է արևմտամետներ Վառլաամի և Ակինդինոսի չարափառությունների դեմ:

Ննջել է 1359թ. և անմիջապես պատվվել է որպես Սուրբ: Կ. Պոլսի պատրիարք Փիլոթեոսը 1376թ. ձոն է ուղղում Գրիգոր Պալամասին` գրելով նաև նրան նվիրված կանոնները[2] և սահմանում, որ նրա հիշատակը տոնվի Մեծ Պահքի երկրորդ կիրակիին: Սրբի մասունքները պահվում են Թեսաղոնիկեում, նրա անունը կրող մետրոպիլիտական փառահեղ տաճարում:

Սուրբը գրել է բազմաթիվ աստվածաբանական երկեր (թվով մոտ 60), հատկապես, դավանաբանական բովանդակության, հերետիկոսների դեմ պայքարի նպատակով, ինչպես, օրինակ, Սուրբ Հոգու մասին, նամակներ հակաիսիխաստներին[3], տարբեր խոստովանական (հավատքի) տեքստեր: Սբ. Գրիգոր Պալամասը Շնորհի, անեղ Լույսի աստվածաբանն է համարվում:

Բազում դարերի անփոփոխելիությունից հետո սբ. Գրիգորին հաջողվում է բարեփոխել աստվածաբանական եզրաբանությունը և աստվածաբանական մտքին տալ նոր ուղղություններ: Նա սեփական փորձառությամբ ապացուցեց, որ աստվածաբանության գործն անհամեմատ ավելի բարձր է փիլիսոփայությունից ու գիտությունից: Անդրադառնալով երկու գիտություններին` աստվածային և մարդկային, արտաքին իմաստությունը գնահատում է որպես սահմանափակ: Խոսում է երկու աստվածային նվերների մասին` բնական նվերները, որ բոլորի համար են, և գերբնական կամ հոգևոր նվերները, որ տրվում են, երբ Աստված է ցանկանում և միայն մաքուրներին ու սրբերին, կատարյալներին: Աստվածաբանությունն ամբողջանում է աստվածատեսությամբ:

            Պալամասի հակառակորդները հավատում էին Հովհաննեսի ավետարանի այն հատվածին, որ «Աստծուն ոչ ոք երբեք չի տեսել…» (Հովհ. 1, 18) և մեղադրում էին վանականներին, որ աստվածատեսություն ունեին որպես «պորտատեսների»[4]: Գրիգորը հակադարձում էր, որ ինչպես Տերն է ասում. «Սրտով մաքուրներն Աստծուն պիտի տեսնեն» (Հմմտ. Մատթ. 5, 8): Սբ. Գրիգորի գլխավոր նպաստը աստվածաբանությանը կայանում է Աստծո էներգիայի (ներգործություն) և էության զանազանությունը մատնանշելու մեջ: Աստծո գոյությունը կայանում է երկու բանում` Իր էության մեջ, որն անեղ է, անըմբռնելի և ինքնագո, և բառացիորեն կոչվում է աստվածություն (սա վերաբերվում է ավետարանական «ոչ ոք չի տեսել…» հատվածին), և Իր ներգործությունների (էներգիաների) մեջ, այսպես կոչված, հատկություններ կամ կարողություններ, որոնք թեև անեղ են, սակայն ըմբռնելի: Հետևաբար, այլ բան է աստվածությունը և այլ բան թագավորությունը, սրբությունը և այլն:

www.orthodoxkyanq.org

[1] Սրբի ուսմունքի մասին կարելի է ընթերցել համառոտ հոդված սույն կայքի «Խրատանի Սրբոց» բաժնում` «Սբ. Գրիգոր Պալամասի (1296-1359թթ.) վարդապետությունը» վերնագրով:

[2] Երգվում են Սրբի տոնի օրը երեկոյան և առավոտյան ժամերգություններին:

[3]Իսիխազմը՝ հին հուն. ἡσυχία բառից, բառացի՝  «հանգստություն», «լռություն», «առանձնություն», քրիստոնեական աշխարհայացք է, ուղղափառ ճգնակեցության հիմք կազմող հոգևոր պրակտիկայի ավանդույթ: «Իսիխաստ» հայերեն կարելի թարգմանել որպես «լռակյաց»: Հակաիսիխաստները տվյալ ուղղության հակառակորդներն էին:

 

[4] Այդպես էին ասում, որովհետև փոքր աթոռին առանց հենվելու նստած վանականները գլուխը կորացրած ժամերով աղոթում էին` մտային աղոթքն ասելով («Տեր Հիսուս Քրիստոս, ողորմյա մեզ»):

 

 

 

Մեծ Պահքի եկրորդ կիրակին նվիված է սբ. Գրիգոր Պալամասին